Suw ekotizimlariga antropogen tásir hám tábiy rejimdiń ózgeriwi nátiyjesinde
dáryalar
Sońǵı otız jıl ishinde Amudarya hám Sirdaryo tómen aǵımındaǵı toǵay ormanlarınıń 90 -95 payızın
joǵatdı.
deltalar. FROM
teńizdiń ashıq tubiga, teńizge oqizish nátiyjesinde payda bolǵan uwlı zatlı aerozollar ótkeriledi.
70-80-jıllarda isletilingen uwlı zatlı gerbinetsidlar hám pestitsidlar bolǵan kollektor -drenaj suwi
ótken ásir. Qánigelerdiń pikirine kóre, jalańash tubining hár gektarında bir metrli topıraq
qatlamı ámeldegi
100 den 300 tonnaǵa shekem, kebirlengen tereńliklerde bolsa 500 tonnaǵa shekem duzlar bar. Sondan
berli
hár jılı
jalańash
tómengi
teńiz, 70-95 million tonna shań, qum, uwlı zatlı aerozollar atmosferaǵa kóterilip,
unamsız
jasaw ortalıǵına, egin maydanlarına, insan salamatlıǵına tásiri.Qurigan arqa teńizden
qashannan berli
400-450 km aralıqqa bir milliard tonnadan artıq uwlı zatlı shańnı alıp shıǵıp, dúnyaǵa tarqaldı.
Kazaxstan Respublikasınıń Qızılo'rda wálayatı aymaǵı, Turkmenistandıń Toshhovuz wálayatı,
Respublika
Ózbekstan Respublikasınıń Qaraqalpaqstan hám Xorezm wálayatı. Bir kilometr tezlikte
jıl
háreketlanmoqdalar
burınǵı teńiz tubida payda bolǵan qumli dızbekler pútkil turmıstı uwlı zatlaydı hám joq etedi. kóp
márte
samal aktivligi hám ekotizim degradatsiyasi kúshaygan.
Aralbo'yida ekologiyalıq jaǵdaynı jaqsılaw hám ekologiyalıq salamatlandırıw maqsetinde
háwizi
Aral teńizi, mámleketlikler biologiyalıq túrme-túrlıqtı qayta tiklew boyınsha salmaqlı islerdi
ámelge asırıp atır
hám
deltaik
ekotizimlar, atap aytqanda, jergilikli terek hám putalardan egiw jumısların aparıw arqalı, aymaq
Bul sońǵı 20 jıl ishinde 483 mıń gektardı quradı, bul ulıwma qurǵaqlay túpkilikli maydanınıń 9, 4%
ga
teń.
Aral teńizi.
Moynaq rayonı aymaǵında náller hám putalıqlar egiw joybarlastırılǵan
Moynaq qalası arqa-shıǵısında jaylasqan 15 mıń gektar maydanǵa iye “Oxantoy” uchastkası, suw
bazaları
Moynaq,
Ribachye, Mesopotamiya, Makpalkol kóli samal erroziyasın kemeytiw, ońlaw ushın
mólsherlengen.
háreketleniwshi
qum tóbeshigi qumın kóshiriw hám joqarıda kórsetilgen ob'ektlerge duz hám shańdıń kirip keliwine
jol qoymaw.
Joybardıń tiykarǵı strategiyası qorǵaw orman plantatsiyalarini jaratılıwma qaratılǵan
Aral teńiziniń qurigan tubining “Oxantoy” maydanındaǵı terek hám puta ósimlikleri:
- Samal erroziyasın kemeytiw, qashannan berli qáliplesken hám jańa ónim
bolǵanlardı bekkemlew
mobil qum tóbeshigi qumı deflyatsiya processlerin minimallastıradı, yaǵnıy duz, shań hám qumni alıp
taslawdı ańlatadı.
qorǵawlanatuǵın aymaq toqtaydı, olar Moynaq qalasına, Moynaq suw bazalarına tushmaydi,
balıq tutıw,
Mesopotamiya, Makpalko'l kóli hám oǵan tutas aymaqlar ;
- Terekler hám putalar járdeminde ekologiyalıq jaǵdaynı jaqsılaw
kislorod shıǵaratuǵın, karbonat angidridti ózlestiretuǵın hám shańnı toplaytuǵın ósimlikler
Moynaq rayonı xalqı ortasında keselleniwdiń azayıwı ;
- Tárepinen ajıratılǵan aymaqlardı ekonomikalıq mámilege tartıw múmkinshiligi
sharbashılıqtı rawajlandırıw, bul bolsa adamlardıń turmıs dárejesin kóteriw.
Bul joybar “Aralning qurigan bólegin ózlestiriw” joybarın islep shıǵıwda ámelge
asıriladı.
teńizler ústinde
jergilikli duz hám shańnı bekkemleytuǵın zavodlar (saksovul, cherkez hám basqalar ) negizida”
ózbekler tárepinen islep shıǵılǵan.
“Ormanloyiha” mámleket orman xojalıǵı hám joybar -qıdırıw kárxanası.
Qorǵaw orman plantatsiyalarini jasalma túrde jaratıw ushın aymaqtıń ulıwma maydanı
bekkemlew
payda bolǵan hám jańa payda bolǵan kóshpeli qum derlik 11, 6 mıń gektardı quraydı. Házirgi
waqıt
the
joybar “Moynaq” orman xojalıǵı mámleket kárxanası tárepinen ámelge asırılıp atır hám 2015-jıl
aqırına
shekem ormanlardıń meliorativ jaǵdayın jaqsılaw jumısları juwmaqlanadı.
jumıs
4, 0 mıń gektar maydanda 1400 mln. swm muǵdarında.
Joybardı ámelge asırıw ushın sayt aymaqta jaylasqan " Ohantoy" saytı esaplanadı Moynaqskiy rayon, Moynaq qalasınıń arqa-shıǵısında jaylasqan .
Qorǵaw orman zonaların jaratıw arqalı Aralbo'yi regioninde ekologiyalıq keriliwdı yumshatish plantatsiyalar jergilikli terekler hám putalardan duz hám shańnı alıp taslawdı azaytadı Aral teńizi, biologiyalıq túrme-túrlıqtı qayta tiklew hám qáliplesken hám jańa islengen kóshpeli qum tóbeshigilerdi bekkemlew qum 11, 6 mıń gektar maydanda.
Respublika orman xojalıǵı Moynaq mámleket orman xojalıǵı EK IFAS Nókis filialı Qaraqalpaqstan.